Elektrik

Günlük hayatta kullandığımız çoğu teknolojinin kim tarafından, ne zaman icat edildiğini pek düşünmeyiz. Bizim için önemli olan işimize yaramasıdır. Bu teknolojilerden biri de tek bir düğmeyle çalışan akkor lambalar yani ampuller. Ampulün icadı deyince hemen Thomas Edison’un ismi akla gelir. Peki gerçekten öyle mi? Ampulü Edison mu icat etti? Gelin şimdi hep birlikte geçmişin karanlığında biraz gezintiye çıkalım ve “Ampulü kim icat etti?” sorusunu aydınlatmaya çalışalım.

Elektrik enerjisinin iletiminin ve dağıtımının gerçekleştirildiği kontrolde ise her iki süreçte kullanılan özel ekipmanlar ön plana çıkmaktadır. Yüksek gerilim işletmesi altında kullanılan iletim sistemi ekipmanlarını ve iletime nazaran daha düşük gerilim seviyelerinde işletilen dağıtım sistemi ekipmanları.

Elektrik enerjisinin iletiminin ve dağıtımının gerçekleştirildiği kontrolde ise her iki süreçte kullanılan özel ekipmanlar ön plana çıkmaktadır. Yüksek gerilim işletmesi altında kullanılan iletim sistemi ekipmanlarını ve iletime nazaran daha düşük gerilim seviyelerinde işletilen dağıtım sistemi ekipmanları.

Evlerimizde, işyerlerimizde, endüstriyel tesislerde veya özel işletmelerde can ve mal kaybına karşı elektriksel olarak koruma yapmamız gerekmektedir. Bu koruma elektriğin üretildiği yerden başlayarak son kullanıcıya kadar devam eder. Elektrik sigortası, elektrik tesisatı üzerinde beslenilen hat üzerindeki anlık yüksek gerilim, aşırı akım, kısa devre, nominal akımın üzerinde akım geçişi gibi elektriksel olumsuzlukların önüne geçebilmek için termik ve manyetik özelliklerle elektrik enerjisini kesen bir güvenlik önlemidir.

Kaçak akım koruma şalteri iç elektrik tesisatında mutlaka kullanılması gereken bir koruma tesisatı cihazıdır ve kesinlikle sigorta ile kesinlikle karıştırılmamalıdır. Elektrik sigortası belirlenen akım değerine kadar elektrikli cihazların akım çekmesine izin verir ve genelde kısa devreden kaynaklı oluşan, beklenmeyen akımlardan devreyi korumak için kullanılır. Bu akım değeri aşıldığında sigorta devreyi açar ve elektrik tesisatını korur. Kaçak akım koruma şalteri bundan farklı olarak prizlerden çekilen akımla ilişkili değil aynı zamanda tesisattaki izolasyon veya yalıtımdan kaynaklı oluşan kaçak akımı algılar.

Günümüzde tüm sektörlerde (konut, ticari binalar ve endüstriyel tesisler) ve özellikle data centerlarda, bilgisayar ve sunucu altyapısına güvenilmektedir. Aşırı gerilimlerden kaynaklanan, bilgisayar sisteminde yaşanacak herhangi bir duruş, yıkıcı sonuçlara sebep olabilir. Çalışma kaybı, hizmet kaybı, veri kaybı ve üretim kaybı gibi aşırı gerilimlerden korunmayı sağlayan parafudrların maliyetlerinin çok üzerinde maliyetler doğurabilir.

Elektrik güç şebekeleri, günümüz teknolojisinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Bu sistemlerdeki elektrik akım ve gerilim dalgalarının ideal sinüs dalgası şeklinden sapması, yani harmonik oluşumu, ciddi sorunlara yol açabilmektedir. Harmonikler, elektrik akım veya gerilim dalgalarının temel frekansından farklı frekanslarda sinyaller üretilmesi sonucu oluşan bozucu dalgalardır. İdeal bir elektrik dalgası sinüzoidaldir ve düzgün formdadır. Ancak pratik uygulamalarda, yarı iletken eleman içeren güç elektroniği cihazları, LED aydınlatmalar ve değişken hızlı sürücüler gibi doğrusal olmayan yükler nedeniyle elektrik dalgaları bozunuma uğramakta ve analizi karmaşık hale gelmektedir.

Doğru akım motoru, doğru akım elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makinesidir. Doğru akım motorlarının çalışmasını daha iyi anlamak için önce çalışma prensiplerini görelim. Manyetik alan içinde hareket eden bir iletken üzerinde e.m.k. endüklendiğini ve bu e.m.k. ten dolayı devreden bir akım geçtiğini dinamolar konusunda gördük. Şimdi bu durumun tersini inceleyelim: Yani manyetik alan içinde bulunan bir iletkenden akım geçerse ne olur?

Bir yüksek gerilim tesisini veya bunun bir kısmını müsaade edilmeyen aşırı gerilimlere  karşı koruyan aygıtlara aşırı gerilimlere  karşı koruma aygıtları denir. Bu koruma aygıtlarından  biri  de  parafudurdur.  Parafudur,  büyük  akım  darbelerini  toprağa  iletir  ve işletmeyi  kesintiye  uğratmadan  aşırı  gerilimleri  şebeke  izolasyonu  için  zararsız  bir  düzeye indirir.

Topraklama, elektrikli işletme araçlarının normal işletmede gerilim altında olmayan metal kısımlarının bir iletkenle toprakla birleştirilmesidir.Topraklama yapmaktaki amaç; elektrik işletme araçlarının üzerinde meydana gelebilecek hata akımında insan vücudu üzerinden geçecek akımı olduğunca az tutmak ve bu arada devredeki koruma cihazlarının çalışmasını sağlayarak arızalı kısmın hızla devre dışı olmasını sağlamaktır. İnsan hayatını ve cihazların kullanım ömrünü riske atmamak için elektrik kaçağı riskine karşı temel topraklama yapılmalıdır.