Veri merkezi (data center), bir kuruluşun bilgi teknolojileri (BT) operasyonlarını ve ekipmanlarını merkezi hale getiren, büyük miktarlarda verinin toplanması, saklanması, işlenmesi ve dağıtılmasına olanak sağlamak amacıyla bilgisayar ve ağ donanımlarının yoğunlaştırıldığı bir merkezdir. Bilgisayar ve internetin hayatımıza girmesi ile daha sık duymaya başladığımız “veri” kavramı son 20 yılda teknolojide yaşanan baş döndürücü gelişmelerin etkisiyle yerini “büyük veri” kavramına bırakmıştır.
Kullanılan teknolojik cihazların daha yetenekli hâle gelmesi kişi başına veri üretiminin hızla artmasına yol açmıştır. Yapılan hesaplamalara göre Dünya’da 1992 yılında günde 100 GB büyüklüğünde veri üretilirken 1997 yılında saatte 100 GB, 2002 yılında saniyede 100 GB, 2013 yılında saniyede 28.875 GB veri üretilir hâle gelinmiştir. 2018 yılı tahmini ise saniyede 50.000 GB veri üretileceği yönündedir. Örneğin, video paylaşım sitesinde her dakika 400 saatlik yeni görüntü paylaşılmakta, 10.000 yeni tweet atılmakta, 200.000’den fazla fotoğraf paylaşılmaktadır. Bu hesaplamalara göre, dünyada üretilen toplam verinin yüzde 90’ı son 2 yıl içinde üretilmiştir.
Bu durum daha önce kişisel bilgisayarlarda saklanan bilgilerin, yüksek kapasiteli hard disklerde, ardından yerel sunucularda ve daha sonra bağımsız Veri Merkezlerinde depolanması şeklinde dönüşüm yaşamıştır. En son gelişmeler veri depolamada ‘‘bulut sistemi’’nin kullanımına yönelik yaklaşımları beraberinde getirmektedir. Veri Merkezleri (Data Center), bilgisayar sistemleri ile telekomünikasyon ve veri ambarı sistemleri gibi ek sistemleri barındıran tesislerdir. Sunucu odası veya sistem odası ola-rak da adlandırılan bu tesisler işletmelere ait sunucu ve veri ambarlarının bulunduğu alanlardır. Veri Merkezleri için farklı sınıflandırmalar yapılmakla birlikte literatürde kabul edilen Özel Veri Merkezleri (sadece bir kuruluş tarafından kendi hizmetlerinde kullanılan) ve İnternet Veri Merkezleri (üçüncü şahıslara hizmet veren) olmak üzere iki tanedir.
Veri Merkezlerinde işlenen ve saklanan verinin önem derecesine göre elektrik, mekanik, güvenlik sistemleri değişmektedir. Genel olarak düşünüldüğünde Veri Merkezleri; yedek güç kaynakları, yedek veri iletişim bağlantıları, merkez içerisinde bulunan sistemlerin soğutulması için kullanılan iklimlendirme sistemleri, yangın söndürme sistemleri ve dış ortamdan gelebilecek tehlikelere karşı verinin önem derecesine göre güvenlik sistemlerini bulundururlar. Bir veri merkezinin tasarımı, paylaşılan uygulamaların ve verilerin dağıtımını sağlayan bir bilgi işlem ve depolama kaynakları ağına dayanır.
Veri merkezleri bilgisayarların ortaya çıkışından bu yana bir şekilde var olmuşlardır. Modern veri merkezleri eskiden var olan veri merkezlerinden çok daha farklıdır. Altyapı, geleneksel şirket içi (on-premise) fiziksel sunuculardan, fiziksel altyapı havuzlarında ve çoklu bulut ortamında uygulamaları ve iş yüklerini destekleyen sanallaştırılmış altyapıya doğru kaymıştır. Aslında modern veri merkezi, veri ve uygulamalar neredeyse oradadır. Günümüzde veri merkezleri, 7 gün 24 saat çalışan çok güçlü ve çok küçük binlerce sunucuya sahiptir. Veri merkezlerinin güvenliği, güvenilirliği ve bilgileri kuruluşlar için oldukça hayatidir.
Veri merkezlerine ilişkin sıklıkla tek bir şeymiş gibi konuşsak da, aslında yönlendiriciler (router), anahtarlar, güvenlik cihazları, depolama sistemleri, sunucular, uygulama dağıtım denetleyicileri ve daha fazlasını kapsarlar. Bunlar, depolama yapmak ve bir şirketin sürekli çalışması için hayati öneme sahip en kritik sistemlerini yönetmek için BT’nin ihtiyaç duyduğu bileşenlerdir. Bu nedenle, veri merkezlerinin etkinliği, güvenliği, güvenilirliği ve sürekli geliştirilmesi kuruluşlar için öncelikli bir konumda olmalıdır.
Veri merkezlerinin tasarımları benzersiz olsa da, genellikle internet bağlantılı veya kurumsal (veya ‘dahili’) veri merkezleri olarak sınıflandırılabilirler. İnternet bağlantılı veri merkezleri nispeten daha az uygulamayı destekler ve genellikle tarayıcı tabanlıdır ve genellikle bilinmeyen kullanıcılara sahiptir. Buna karşın, kurumsal veri merkezleri, daha az kullanıcıya hizmet sağlar fakat kullanıma hazır olanlardan özel uygulamalara kadar birçok uygulamayı barındırırlar. Kurumsal bilgi teknolojileri dünyasında veri merkezleri; e-posta ve dosya paylaşımı, verimlilik uygulamaları, müşteri ilişkileri yönetimi (CRM) ve kurumsal kaynak planlaması (ERP), büyük veri, yapay zeka ve makine öğrenimi, iletişim ve işbirliği (collaboration) hizmetleri gibi işletme uygulamalarını ve faaliyetlerini desteklemek için tasarlanmıştır.
Devlet kurumları, eğitim kurumları, telekomünikasyon şirketleri, finansal kurumlar, perakendeciler, çevrimiçi bilgi tedarikçileri ve sosyal ağ hizmetleri dahil olmak üzere veri üreten veya kullanan her kuruluş bir seviyede veri merkezlerine ihtiyaç duyar. Verilere hızlı ve güvenilir erişimin olmaması, ana hizmetleri sunamamaya, müşteri memnuniyeti ve gelir kaybına neden olabilir.
Yakın zamana kadar bilgi ihtiyaçlarımız çok daha basitti. Bir kaç kanaldan oluşan televizyonlar, kâğıtlara alınan notlar, yazışmalar için kullanılan mektuplar, duvara kablolar ile bağlı telefonlar ve sadece telefon görüşmesi için kullanılan cep telefonlarımız vardı.
Genişbant internetin hayatımıza girmesiyle, bilgisayarlara, akıllı telefonlara, oyun konsollarına, televizyonlara ve diğer yeni teknolojilere olan talep sürekli olarak çevrimiçi olmamızın yolunu açtı. Bilgisayarların ve mobil cihazların üzerinden senede binlerce e-posta atılmaya, on binlerce web sayfasına girilmeye, PDF ve diğer dijitalleştirilmiş yazılımlar kullanılmaya başlandı. Kitaplar bile artık e-okuyucular tarafından erişilebilir hale geldi.
Kişisel hayatlarımızda hemen hemen her türlü iş için, verilerin elektronik dönüşümü bir gereklilik haline geldi. Hatta analog olarak kullanılan televizyonlar ve telefon görüşmeleri artık dijital halleriyle ve her zamankinden çok daha büyük bir hacimle, kablolar ve radyo dalgaları üzerinden gerçekleşmektedir. Bu büyük taleple birlikte sayısal bilginin anlık iletim isteğini en iyi şekilde gerçekleştirmek için büyük sunuculara ve ağ donanımlarına ihtiyaç duyar hale gelindi. Bu durumun doğal bir sonucu olarak, Veri Merkezleri hayatımıza girmiş oldu.
Veri Merkezleri çok büyük boyutlarda verinin toplanması, depolanması, işlenmesi ve dağıtılması amacıyla, bilgisayar ve ağ donanımlarının yoğun bir şekilde bir merkezde toplandığı yerlerdir. Bilgisayarların hayatımıza girdiği günden beri biçim değiştirerek günümüze kadar gelmiştir. İlk bilgisayarlar oda büyüklüğünde devasa yapılardı. Şimdi ise bir veri merkezi bir süper bilgisayar olarak düşünülebilir.
Bilgisayar parçaları küçülüp ucuzladıkça veri işleme ihtiyaçları daha da yükseldi ve gün geçtikçe katlanarak arttı. Biz de işlem gücünü arttırmak için birden çok sunucuyu birbirine bağladık. Bu sunucular üzerindeki bilgileri insanların uzaktan erişebilmeleri için, iletişim ağlarına açtık. Bu kümelenmiş sunucular ve ilgili donanımları çok sayıda odaya, bütün bir binaya hatta bir binalar grubunda muhafaza edilebilmektedir. Bugünün veri merkezleri, 7 gün 24 saat çalışan, çok güçlü ve çok küçük sunucuların binlercesinin bir araya gelmesinden oluşmaktadır.
Veri Merkezleri, koridorlarca uzanan, raf kabinleri dolusu yığılmış birçok sunucu barındırdıklarından bazen sunucu çiftlikleri olarak da adlandırılmaktadırlar. Bu yapılar veri depolama, yedekleme, kurtarma, veri ve ağ yönetimi gibi önemli hizmetler sunmaktadır. Bu merkezler web sitelerinin yayında olması ve saklanması, e-posta ve anlık ileti (instant messaging) gönderimi, bulut depolama ve uygulamaları hizmetleri, e-ticaret işlemleri, çevrimiçi oyun topluluklarının ihtiyaç duyduğu bir çatı altında toplanma gibi konularda hizmet sunmaktadırlar.
Hemen hemen her özel şirket ve devlet kurumu, kendi verilerine erişilebilmesi için veri merkezlerine ihtiyaç duymaktadır. Kimi kurum ve kuruluşlar kendi veri merkezlerini kurmayı tercih ederlerken, kimileri sunucu barındırma ve kiralama hizmetlerinden yararlanırlar, kimileri de umuma açık bulut bilişim hizmetleri vermektedirler.
1990’lı yılların sonu ve 2000’li yılların başından bu yana veri merkezleri sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Şuan dünyada çeşitli büyüklüklerde yaklaşık 500 bin veri merkezi bulunduğu düşünülmektedir. Veri merkezi sahipleri için kesin bir tanım yapılamasa da genel olarak üç kategoride değerlendirilmektedir. Kendi içinde hizmet sunanlar (Devlet Kurumları, Bankalar…), şirketlerinin kendi iş tanımları gereği kamuya hizmet verenler (Google, Yahoo…), veri merkezi sahibi olmayan diğer kullanıcılara ve kuruluşlara hizmet sunan şirketler (SAP-HANA, Amazon…). Çok çeşitli alanda hizmet veren veri merkezlerinin, verdikleri hizmetlerin bir kısmını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
✺ Sunucu Barındırma (Co-Location Server)
✺ Sunucu Kiralama (Dedicated Server)
✺ Olağanüstü Durum Merkezi (Disaster Recovery)
✺ İçerik Dağıtım Ağı (Content Delivery Network)
✺ Veri Yedekleme (Data Backup)
✺ Veri Depolama (Data Storage)
✺ Ofis Uygulamaları
✺ E-Posta Sunucuları
✺ Web Hizmetleri
✺ Analitik Hesaplama Sunucuları
Hizmet alan kuruluşlara bir örnek vermek gerekirse, dünyanın en büyük ITH/OTT yayıncısı yani internet üzerinden medya içeriği sağlayıcılarından birisi olan Netflix, içeriklerini kendi altyapıları ile değil bu konuda uzman veri merkezleri aracılıyla sunmaktadır.
